Ponad 916 tys. ofiar ekstremalnej pogody. Fale upałów są najbardziej śmiercionośne
W ciągu 30 lat ekstremalne zjawiska pogodowe doprowadziły do śmierci ponad 916 tys. osób na świecie. Najwięcej ofiar pochłonęły fale upałów, które w 2025 roku odpowiadały za niemal 70 proc. wszystkich odnotowanych zgonów związanych z ekstremalnymi zjawiskami pogodowymi. Takie dane przynosi najnowszy Climate Risk Index 2027, opublikowany przez organizację Germanwatch podczas szczytu klimatycznego COP31.
Prawie milion ofiar w ciągu trzech dekad
Z raportu Germanwatch wynika, że w latach 1996–2025 na świecie odnotowano niemal 10 tys. ekstremalnych zdarzeń pogodowych. Ich konsekwencją była śmierć ponad 916 tys. osób. Zjawiska te dotknęły łącznie 5,5 mld ludzi, a bezpośrednie straty gospodarcze przekroczyły 4,7 bln dolarów.
Skala strat pokazuje, że ekstremalne zjawiska pogodowe stanowią nie tylko zagrożenie dla infrastruktury i gospodarki, ale przede wszystkim dla ludzkiego życia. Co istotne, ich skutki są bardzo nierównomiernie rozłożone. Szczególnie dotkliwie odczuwają je kraje o niższych dochodach, które często mają ograniczone możliwości przygotowania się na katastrofy, reagowania na nie i odbudowy po ich wystąpieniu.
W zestawieniu obejmującym lata 1996–2025 najbardziej poszkodowane okazały się Dominika, Mjanma i Honduras. Wysokie pozycje zajęły również m.in. Libia, Haiti i Filipiny.
Fale upałów zabijają najwięcej
Jednym z najważniejszych wniosków raportu jest dominująca rola fal upałów w statystykach śmiertelności. W latach 1996–2025 odpowiadały one za niemal 40 proc. wszystkich odnotowanych zgonów związanych z ekstremalnymi zjawiskami pogodowymi. To więcej niż burze, które odpowiadały za około 30 proc. ofiar, oraz powodzie – około 22 proc.
Jeszcze wyraźniej widać to w danych za 2025 rok. Wówczas fale upałów były przyczyną ponad 24,4 tys. zgonów, czyli niemal 70 proc. wszystkich odnotowanych ofiar ekstremalnych zjawisk pogodowych. Dla porównania powodzie doprowadziły do śmierci około 5,5 tys. osób, a burze – 3,75 tys.
Wśród państw z największą liczbą zgonów w 2025 roku znalazły się Włochy, Hiszpania i Niemcy. W każdym z tych krajów zdecydowana większość ofiar była związana z falami upałów.
Wysoka temperatura stanowi szczególne zagrożenie dla osób starszych, dzieci oraz ludzi z chorobami przewlekłymi. Ryzyko zwiększa się również w miastach, gdzie zabudowa i uszczelnione powierzchnie magazynują ciepło, a nocą utrudnione jest wychładzanie budynków i organizmów. Szczególnie niebezpieczne są więc okresy, w których wysokie temperatury utrzymują się także po zachodzie słońca.
Rzeczywista liczba ofiar może być jeszcze większa
Autorzy raportu zwracają uwagę, że statystyki dotyczące śmiertelności podczas fal upałów są niepełne. Problem jest szczególnie widoczny w krajach Globalnego Południa, gdzie brakuje rozbudowanych systemów monitorowania temperatury, rejestrowania zdarzeń i analizowania tzw. umieralności nadmiarowej.
W wielu przypadkach zgon związany z ekstremalnym upałem nie jest bezpośrednio przypisywany wysokiej temperaturze. Może zostać zakwalifikowany jako skutek choroby układu krążenia, oddechowego lub innego schorzenia, którego przebieg pogorszyły warunki termiczne. W rezultacie rzeczywista liczba ofiar upałów może być znacznie większa, niż wskazują oficjalne zestawienia.
Germanwatch podkreśla, że w 2025 roku odnotowano 367 ekstremalnych zdarzeń pogodowych, które łącznie doprowadziły do niemal 35 tys. zgonów. Raport nie uwzględnia jednak dramatycznych fal upałów z 2026 roku, dlatego najnowsze dane nie pokazują jeszcze pełnej skali tegorocznych strat.
Ekstremalna pogoda a zmiana klimatu – ważne rozróżnienie
Wyników Climate Risk Index nie należy utożsamiać z liczbą zgonów, które można bezpośrednio przypisać antropogenicznej zmianie klimatu. Raport zestawia skutki ekstremalnych zdarzeń pogodowych, uwzględniając zarówno naturalną zmienność klimatu, jak i wpływ globalnego ocieplenia.
Nauka dysponuje jednak coraz lepszymi narzędziami do określania, w jakim stopniu zmiana klimatu wpływa na prawdopodobieństwo i intensywność konkretnych zjawisk. Według przeglądu badań przywołanego w raporcie, w 77 proc. analizowanych przypadków zmiana klimatu zwiększyła prawdopodobieństwo wystąpienia danego zdarzenia lub jego intensywność.
W przypadku fal upałów związek z globalnym ociepleniem jest szczególnie dobrze udokumentowany. Wzrost średniej temperatury sprawia, że ekstremalne upały występują częściej i są bardziej intensywne. Oznacza to również rosnące zagrożenie dla zdrowia i życia ludzi.
Najnowszy Climate Risk Index pokazuje więc, że konsekwencje ekstremalnej pogody nie ograniczają się do zniszczonych domów, zalanych miast czy strat w rolnictwie. Jednym z najpoważniejszych skutków jest śmiertelność związana z upałami – zjawiskiem, które często rozwija się bez spektakularnych obrazów katastrofy, ale każdego roku zbiera ogromne żniwo.